Een engel in Zwolle

download PDF

Woensdag 1 september 2010

__________________________________________________

(Op deze pagina vinden jullie alle tot dusver verschenen columns. Mocht je de complete nieuwsbrief willen lezen, dan is deze te downloaden)


Op 13 juni van dit jaar daalde een engel op de Grote Markt van Zwolle neer. Sindsdien staat hij daar, een geruststellende groene reus in een net pak, zijn vleugels werkloos aan zijn schouders. Wat voor engel het is, vermoeden we pas als we de Zwolse Michaelkerk achter hem zien. Het is dus Aartsengel Michael. Hij is, kortgezegd, thuisgekomen.
Er wordt wel eens gezegd dat als Christus op aarde terug zou komen, de mensen hem als een anachronisme, als een indringer zouden beschouwen en hem opnieuw zouden laten kruisigen. Beelden wekken doorgaans hetzelfde effect. Misschien komt dat doordat de inwoners van Troje in de verre Oudheid het stadsmuurhoge beeld van een houten paard binnen haalden en daarmee de ondergang van deze legendarische stad. Hoe dan ook, beelden wekken sindsdien vaak gekrakeel. Dat hebben we in de jaren '50 in Groningen bij Blote Bet van Wladimir de Vries gezien en bij het Lieverdje op het Spui in Amsterdam. Mensfiguren van steen of brons wekken vrees en agressie.

Zo ook in Zwolle. Wat moesten ze daar met zo'n drie meter hoog beeld, waarom moest het zo'n rare groene engel worden, is dat wat de brave middenstanders en ambtenaren voor ogen hadden toen ze het bij de Rotterdamse beeldhouwer Herman Lamers bestelden? Kunstkenners vroegen zich af waarom het geen gewoon beeld van steen was met een herkenbare Sint Michael die een zwaard in zijn handen houdt, net zoals zijn Middeleeuwse voorganger op de spits van de hoofdwacht die overigens niet wist te voorkomen dat in vroeger eeuwen de bliksem in de spits sloeg. Per slot was er niet minder dan 100.000 euro uitgetrokken voor de opdracht en dan krijg je een engel van groen glas die niet de attributen van de aartsengel Michaël draagt. Sterker nog, het is een stapel glasplaten van elk drie centimeter dik, in de vorm van een engel gezaagd.
In Groningen hebben we, ook bij de Grote Markt, eveneens een groot beeld staan. Alleen is dat geen engel, maar een heilige: Sint Joris van zo'n vier meter hoog. Met zijn vreeswekkende zwaard prikt hij in een draak, die in werkelijkheid de duivel is. Al is Sint Michael ook een bestrijder van het duivelse kwaad, de versie van Herman Lamers is niet gewapend. Toch richt hij zich wel degelijk tegen het kwaad. Volgens Herman Lamers doet hij dat echter door zich onder de mensen te begeven in de hoop hen te kunnen overtuigen.
Als we deze groene hemelreiziger hebben bewonderd, zouden we ons spoorslags, of om het wat eigentijdser uit te drukken, plankgas naar Landgoed Anningahof moeten begeven. Dat is een beeldenpark even ten noordoosten van Zwolle, langs de weg naar Dalfsen en Ommen. Daar vallen we van de ene verrassing in de andere. De Anningahof is namelijk een park dat zich richt op de actuele beeldhouwkunst in Nederland. Staande beelden, hangende beelden, vliegende beelden, beelden van ijzer, brons, steen, cortènstaal, rubber, kunststof, keramiek, hout of glas. Soms als foto. Figuratief en abstract. En daar lopen we zomaar tegen een bevroren groene engel op. Het is een drie meter hoge vierkante zuil van glas en daar binnenin ontwaren we de gestalte van een engel. Dezelfde engel als op de Grote Markt van Zwolle, maar dan het negatief, zoals we dat wel kennen van de analoge fotografie.

De Sint Michael in de Zwolse binnenstad is uit deze zuil geboren. Hoe dat technisch kan, gaat mijn verstand te boven, maar de engel in de zuil is hol. Is dus eigenlijk niet meer aanwezig. En toch zien we door die stapel gelijmde glasplaten de afdruk van zijn lichaam, inclusief de indrukwekkende vleugels. Dat is zoiets als de afdruk van het lichaam van Christus op de lijkwade in Turijn. Niet aanwezig, toch zichtbaar. Een wonder. In dat opzicht is de 'mal' van het beeld in de Anningahof nog een stuk mysterieuzer en mystieker dan het beeld op de markt. Als is 'ie in het park niet meer aanwezig, zijn omhulsel zien we wel, het staat er als een hologram in de buitenlucht. Het ziet er uit als een reus die onlangs in een gletsjer is gevonden en nu te kijk staat voor het volk. Als het toch om een bovennatuurlijk wezen gaat, en Sint Michael is per definitie bovennatuurlijk, dan is het beeld in Landgoed Anningahof er de meest wonderbaarlijke en tastbare weergave van.

© Eric Bos

meld je aan voor de nieuwsbrief: